Fiqh al-Muzium sebagai Kerangka Etika Warisan dan Representasi Visual Islam dalam Museologi Kontemporari [Fiqh al-Museum as an Ethical Framework for Heritage and Islamic Visual Representation in Contemporary Museology]

Authors

  • Siti Maimunah Kahal UiTM Shah Alam
  • Azman Yusof Universiti Kuala Lumpur MICET
  • Rahimin Affandi Abd Rahim Perbadanan Muzium Negeri Pahang

Keywords:

Fiqh al-Muzium, Museologi Islam, Etika Warisan, Warisan Sakral, Visualiti Terkawal, Maqāṣid al-Sharīʿah Fiqh al-Muzium, Islamic Museology, Heritage Ethics, Sacred Heritage, Controlled Visuality, Maqāṣid al-Sharīʿah

Abstract

Perkembangan museologi kontemporari memperlihatkan bahawa institusi muzium tidak lagi berfungsi sekadar sebagai ruang penyimpanan artifak, tetapi turut berperanan sebagai institusi kuasa budaya yang membentuk naratif sejarah, identiti masyarakat, dan sistem representasi tamadun. Walau bagaimanapun, kebanyakan sistem museologi moden dibangunkan dalam paradigma sekular dan kolonial Barat yang memisahkan warisan daripada konteks spiritual, epistemologi, dan memori ketamadunan asalnya. Keadaan ini menimbulkan pelbagai konflik etika khususnya berkaitan dengan warisan sakral, representasi visual, sisa manusia (human remains), dan desakralisasi objek agama dalam muzium kontemporari. Dalam konteks masyarakat Muslim, isu tersebut memperlihatkan keperluan akan satu sistem etika dan tata kelola warisan yang lebih selaras dengan epistemologi Islam. Artikel ini bertujuan untuk menganalisis krisis etika dalam museologi kontemporari dari perspektif Islam serta membangunkan konsep Fiqh al-Muzium sebagai kerangka teoretikal bagi sistem kuratorial Islam. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif berbentuk analisis konseptual dan analisis literatur terhadap karya-karya utama dalam bidang museologi kritikal, dekolonisasi warisan, etika muzium, dan epistemologi Islam. Artikel ini menunjukkan bahawa warisan Islam tidak boleh difahami sebagai objek budaya neutral semata-mata, tetapi sebagai amanah ilmu dan medium pembentukan kesedaran tauhid serta memori tamadun umat. Berdasarkan analisis tersebut, artikel ini membangunkan konsep Fiqh al-Muzium yang mengintegrasikan tauhid, maqasid al-shariah, adab, visualiti terkawal, dan tata kelola kuratorial Islam dalam sistem representasi dan pengurusan warisan. Pendekatan ini berpotensi menjadi asas kepada pembangunan sistem muzium patuh syariah, audit etika warisan, dan latihan profesional kurator Islam yang lebih beretika, kontekstual, dan selaras dengan tasawur Islam.

The development of contemporary museology shows that museum institutions no longer function merely as spaces for storing artifacts but also play a role as cultural power institutions that shape historical narratives, social identity, and systems of civilizational representation. However, most modern museological systems were developed within secular and Western colonial paradigms that separate heritage from its original spiritual, epistemological, and civilizational memory contexts. This situation gives rise to various ethical conflicts, particularly concerning sacred heritage, visual representation, human remains, and the desacralization of religious objects in contemporary museums. In the context of Muslim societies, this issue highlights the need for a system of ethics and heritage governance that is more aligned with Islamic epistemology. This article aims to analyze the ethical crisis in contemporary museology from an Islamic perspective and to develop the concept of Fiqh al-Muzium as a theoretical framework for an Islamic curatorial system. This study employs a qualitative approach in the form of conceptual analysis and literature analysis of major works in the fields of critical museology, heritage decolonization, museum ethics, and Islamic epistemology. This article demonstrates that Islamic heritage cannot be understood merely as culturally neutral objects, but rather as a trust of knowledge and a medium for the formation of tawhidic consciousness and the civilizational memory of the ummah. Based on this analysis, the article develops the concept of Fiqh al-Muzium which integrates tawhid, maqasid al-shariah, adab, controlled visuality, and Islamic curatorial governance into systems of heritage representation and management. This approach has the potential to serve as a foundation for the development of Shariah-compliant museum systems, heritage ethics audits, and the training of Islamic professional curators who are more ethical, contextual, and consistent with the Islamic worldview.

Downloads

Published

2026-06-26